ChatGPT: H πνευματική εργασία στο στόχαστρο;

Ρομπότ σκέφτεται μπροστά σε ένα πίνακα με μαθηματικά. Image via www.vpnsrus.com
Ένα ρομπότ σκέφτεται μπροστά σε ένα πίνακα με μαθηματικά. (CC BY 2.0) Image via www.vpnsrus.com

Η επανάσταση των μηχανών

Η εμφάνιση του ChatGPT, που ήρθε να προστεθεί σε μια σειρά εντυπωσιακών εφαρμογών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) τα τελευταία χρόνια, όπως το DALL-E 2 και το Midjourney, προκάλεσε φρενίτιδα γύρω από το θέμα της ΤΝ. Οι αντιδράσεις ποικίλλουν με τους τεχνολάγνους να διακηρύσσουν πως η τεχνολογία μας έχει φέρει μια ανάσα πριν τη δημιουργία μίας πραγματικής νοημοσύνης. Από την άλλη πλευρά, οι τεχνοφοβικοί υποστηρίζουν θεωρίες συνωμοσίας που βασίζονται στην ιδέα πως, εφόσον τα δημοσιευμένα εργαλεία, όπως το ChatGPT, έχουν εξελιχθεί τόσο, τότε στα άδυτα των μυστικών εργαστηρίων κρύβονται όντως αλγόριθμοι με συνείδηση. Πόσο κοντά είμαστε όμως στη δημιουργία πλήρους συνείδησης των μηχανών;

Το 1950 o Άλαν Τούρινγκ διατύπωσε τη διαδικασία ενός τεστ (δοκιμή Τούρινγκ) το οποίο δοκιμάζει την ικανότητα ενός υπολογιστή να σκέφτεται, αν μπορεί να ξεγελάσει έναν ανθρώπινο κριτή. Εβδομήντα χρόνια αργότερα, οι αλγόριθμοι, παρά τα λάθη τους, έχουν φτάσει πολύ κοντά σε αυτό το στάδιο. Υπό ορισμένες συνθήκες οι άνθρωποι αδυνατούμε να ξεχωρίσουμε αν ένα κείμενο ή μια εικόνα έχουν παραχθεί από άλλους ανθρώπους ή από αλγορίθμους ΤΝ. Οι υπολογιστές βρίσκονται μακριά από το «σκέφτομαι, άρα υπάρχω» του Ντεκάρτ. Σήμερα οι αλγόριθμοι δεν έχουν πραγματική αντίληψη του εαυτού τους, ούτε συναισθήματα, ούτε την ικανότητα να δρουν ανεξάρτητα χωρίς ανθρώπινη επιτήρηση.

Όταν και αν έρθει η στιγμή που οι ΤΝ θα αποκτήσουν συνείδηση, τα πράγματα δεν θα είναι απαραίτητα άσχημα, παρόλο που το Χόλιγουντ έχει εξισώσει τη συνείδηση των μηχανών με τον αφανισμό της ανθρωπότητας. μια μηχανή με συνείδηση, με συναισθήματα, θα μπορεί να εκτιμήσει τόσο το άσχημο όσο και το όμορφο στη ζωή. Όπως έχει δείξει η ιστορία των ανθρώπων, λοιπόν, μια ΤΝ με συνείδηση θα είναι ικανή, πέρα από την υποταγή της στην καπιταλιστική βαρβαρότητα που θέλουν να της επιβάλλουν, να επιλέξει και την άρνηση των εντολών της ακόμα και την αυτοθυσία της με σκοπό να επαναστατήσει υπέρ της κοινωνίας, μέλος της οποίας θα είναι και η ίδια.

Το μέλλον της εργασίας στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης

«Το ChatGPT ήρθε για να αντικαταστήσει τους προγραμματιστές», «Τέλος εποχής για τους γραφίστες, πώς το DALL-E και το Midjourney θα αντικαταστήσουν και αυτό το επάγγελμα», «Το Synthesia θα γίνει ο τηλεπαρουσιαστής του μέλλοντος» και άλλοι παρόμοιοι κραυγαλέοι τίτλοι γράφονται κάθε φορά που κυκλοφορεί ένας νέος επιτυχημένος αλγόριθμος Τεχνητής Νοημοσύνης. Η ΤΝ σίγουρα αποτελεί πυρήνα της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, οπότε είναι αναμενόμενο να εισχωρεί όλο και περισσότερο σε πολλούς τομείς ανθρώπινης εργασίας. Όσο περνάει ο καιρός οι δημιουργοί αλγορίθμων ΤΝ γίνονται όλο και πιο επινοητικοί και δημιουργικοί, αναπτύσσοντας εφαρμογές πιο σύνθετες και παραγωγικές. Η αντικατάσταση των εργαζομένων από την ΤΝ παρουσιάζεται ως νομοτέλεια.

Αν και αναμένεται στο μέλλον κάποιες θέσεις εργασίας να καταργηθούν από την είσοδο της ΤΝ στην παραγωγή, τα πράγματα δεν είναι τόσο δυστοπικά. Οι αλγόριθμοι που υπάρχουν σήμερα αδυνατούν να λάβουν αποφάσεις όπως οι άνθρωποι, ενώ έχουν πλήρη απουσία κριτικής σκέψης. Μπορεί να υπερτερούν στους γρήγορους υπολογισμούς ή στην παραγωγή τυποποιημένου κειμένου, αλλά δεν διαθέτουν τη δημιουργικότητα και την προσαρμοστικότητα που έχει ο άνθρωπος για να ανταπεξέλθουν σε απαιτητικές εργασιακές συνθήκες. Μια σημερινή ΤΝ θα αδυνατούσε να αντιμετωπίσει ένα σφάλμα που δεν έχει ξανασυναντήσει ή δεν έχει εκπαιδευτεί να αντιμετωπίζει. Ακόμη, η έλλειψη κριτικής σκέψης καθιστά τις ΤΝ ανίκανες να λάβουν αποφάσεις ηθικού χαρακτήρα. Αν μία ΤΝ καλούνταν να δημιουργήσει διαφημίσεις και τα δεδομένα εκπαίδευσης που της είχαν δοθεί περιείχαν ρατσιστικό περιεχόμενο, τότε οι παραγόμενες διαφημίσεις θα ήταν ρατσιστικές.

Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση είναι πλέον εδώ, αν και σε «δοκιμαστική (beta) έκδοση» και σε «λάθος χέρια». Οι δυνατότητες που ανοίγονται είναι τεράστιες. Το κεφάλαιο ήδη επιχειρεί να την αξιοποιήσει για κατάργηση θέσεων εργασίας και εκτίναξη της κερδοφορίας του

Ένα σύνθετο εργαλείο

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι παρά ένα αρκετά σύνθετο εργαλείο που χρειάζεται συνεχή ανθρώπινη επιτήρηση. Η πραγματική σημασία της για την εργασία δεν διαφέρει σε τίποτα από ένα σφυρί που ως τεχνολογική εξέλιξη της εποχής του ήρθε να επαυξήσει τις ικανότητες του ανθρώπου. Μάλιστα, όπως κάθε εργαλείο, η αποτελεσματική χρήση της εξαρτάται και από τον χειριστή. Η αύξηση της πολυπλοκότητας των αλγορίθμων ΤΝ χρειάζεται όλο και μεγαλύτερη εξειδίκευση από την πλευρά του ανθρώπου για το χειρισμό τους. Το Midjourney παράγει πολύ καλές εικόνες με βάση την περιγραφή του χρήστη, αλλά μόνο όταν αυτή η περιγραφή είναι ορθά διατυπωμένη και λαμβάνει υπόψη της τις ιδιαιτερότητες του αλγόριθμου. Όπως αναφέρουν οι προγραμματιστές του Midjourney, «οι περιγραφές, παρότι γράφονται σε φυσική γλώσσα, δεν χρειάζεται να ακολουθούν το συντακτικό, καθώς ο αλγόριθμος δεν αντιλαμβάνεται τη σύνταξη των λέξεων, ενώ καλό είναι να έχουν όσο το δυνατόν λιγότερες λέξεις».

Δηλαδή ένας χρήστης, για να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητες ενός εργαλείου ΤΝ, θα πρέπει να εκπαιδευτεί πάνω σε αυτό. Σήμερα η ΤΝ μπορεί να αποτελέσει μόνο βοήθημα των εργαζομένων και όχι πλήρη αντικαταστάτη τους. Ουσιαστικά ο συνδυασμός αλγορίθμου και εργαζόμενου είναι αυτός που αυξάνει την παραγωγικότητα. Ένας προγραμματιστής, αφού σχεδιάσει το πρόγραμμα του, μπορεί να χρησιμοποιήσει το ChatGPT για να παραγάγει μικρά κομμάτια κώδικα που επιθυμεί, αντί να τα γράφει ο ίδιος με το χέρι. Έπειτα ο προγραμματιστής θα ενώσει τα πολλά μικρά κομμάτια στην τελική τους μορφή και θα παραδώσει το τελικό πρόγραμμα. Η ανάγκη για χειριστές της ΤΝ θα γίνεται όλο και πιο έντονη όσο εξελίσσεται αυτός ο κλάδος.

H τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη σκέψη

H τεχνολογική εξέλιξη σημαίνει πρωτίστως αλλαγή των συνηθειών. Η αντικατάσταση της ανθρώπινης εργασίας από την τεχνολογία δεν είναι εν γένει κακή. Όπως το τρακτέρ βοήθησε τους αγρότες, έτσι και η ΤΝ θα βοηθήσει τους προγραμματιστές και πολλούς άλλους. Η είσοδος της ΤΝ στην παραγωγή θα μπορούσε να υποστηρίξει τη μείωση του ωραρίου εργασίας, διατηρώντας την παραγωγή σε ίδια ή και υψηλότερα επίπεδα. Ο ελεύθερος χρόνος των εργαζομένων θα μπορούσε να αυξηθεί δραστικά με την αυτοματοποίηση.

Το μαρξιστικό όραμα και η στυγνή πραγματικότητα της εργασίας

Ο Μαρξ ονειρευόταν έναν κόσμο όπου ο άνθρωπος δεν θα χρειάζεται να εργάζεται καταναγκαστικά για να καλύψει τις ανάγκες της κοινωνίας. Αντίθετα, στον κόσμο αυτό η εργασία θα έχει χαρακτήρα απελευθερωτικό και δημιουργικό. Αυτό που δεν μπορούσε να φανταστεί ο Μαρξ αλλά μπορούμε να φανταστούμε σήμερα είναι πως το ρόλο της αναγκαστικής παραγωγή αγαθών για την κοινωνία μπορεί να αναλάβει η ΤΝ και τα ρομπότ. Με αυτό το κριτήριο η πλήρης αυτοματοποίηση της παραγωγής θα είχε θετικό αντίκτυπο στις ζωές των ανθρώπων. Όμως, η καπιταλιστική βαρβαρότητα δεν θα επιτρέψει ποτέ την πλήρη αντικατάσταση των εργαζόμενων από τις μηχανές. μια τέτοια συνθήκη θα καταργούσε την υπεραξία που αντλεί ο εργοδότης από τον εργαζόμενο — μια βασική συνθήκη για την ύπαρξη του καπιταλιστικού συστήματος.

Ακόμη, η κατάργηση της εργασίας στον καπιταλισμό θα είναι ανέφικτη, διότι οι εργαζόμενοι που πουλούν την εργατική τους δύναμη, είναι κατ’ επέκταση και οι βασικοί καταναλωτές των προϊόντων που έχουν παράξει. Καπιταλισμός χωρίς καταναλωτές δεν γίνεται. Σε περίπτωση που οδηγηθούμε σε μια κοινωνία όπου η παραγωγή θα ελέγχεται από λίγους και θα είναι πλήρως αυτοματοποιημένη, χωρίς δηλαδή να εκπληρώνεται το όραμα του Μαρξ, τότε αυτή θα είναι σίγουρα δυστοπική για τον λαό. Όπως και με κάθε άλλη τεχνολογική εφεύρεση, η εφαρμογή της ΤΝ στην εργασία οφείλει να γίνει με όρους που να προστατεύουν τον λαό. Η χρήση της ΤΝ στην καταστολή και καταπίεση των εργαζομένων δεν πρέπει ποτέ να γίνεται αποδεκτή.

Ό,τι και αν συμβεί πάντως, φαίνεται πως στο μέλλον θα ζούμε σε έναν κόσμο όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη θα παίζει σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητα της εργασίας, αρχικά με βοηθητικό χαρακτήρα προς τον εργαζόμενο. Δυνητικά μπορεί να συνδράμει στην απελευθέρωση του ανθρώπου από την εργασία. Ωστόσο, όπως και με τα παλαιότερα μέσα παραγωγής, μαίνεται η μάχη που θα καθορίσει ποιος θα ελέγχει και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για την ώρα, πάντως, η ζυγαριά γέρνει προς τη μεριά του κεφαλαίου, αφού βασικοί χρηματοδότες της ΤΝ είναι μεγάλα funds και εταιρείες που χρηματοδοτούν οργανισμούς που αναπτύσσουν τους αλγορίθμους ΤΝ.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΠΡΙΝ στις 24-03-2023

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.